Anticlimax van de journalistiek

The_End_of_Journalism

Objectiveit, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid, onbevangenheid, vrijheid, zelfstandigheid,… Wat roepen deze woorden bij U op? Ik kan niet meer opsommen hoeveel keer ik deze woorden gedurende mijn opleiding journalistiek al heb gehoord. Ik word er bijna angstig van als ik bedenk hoe één persoon aan al deze eisen zou moeten voldoen. “Hoe in godsnaam is het mogelijk?” stelde ik me meermaals de vraag.  Om van een anticlimax te spreken; het is niet mogelijk. Nieuws, verhalen, liedjes, gedichten, … alles wordt gemaakt in een samenleving waar miljarden andere factoren spelen. We leven niet in een vacuüm waar we onpartijdig en onbeïnvloed te werk kunnen gaan. Journalisten dus ook niet. Nieuws en verhalen komen net tot stand in het licht van die samenleving. In de code van de journalistiek wordt zelfs geen gebruik gemaakt van woorden zoals objectiviteit, neutraliteit en onpartijdigheid. Wel houdt de taak van de journalist er in om ‘waarheidsgetrouw te berichten’. Maar is dit in onze samenleving mogelijk?

“Journalism is not concerned with reporting objective things, rather it is about reporting siginifcant things objectively”
– Carl Fox

Leefde ik maar in de 19e eeuw. Waar volgens Habermas de ideale publieke sfeer aanwezig was. Waar een publiek debat tussen de bevolking kon plaatsvinden. Waar kranten en publieke debatten de agora waren voor spontane discussies. Waar de pers vrij en democratisch kon zijn. Het klinkt wel als Utopia voor de journalisten van deze wereld. Ook vandaag zijn er aanhangers van Habermas die de media en dan meer bepaald de nieuwe media als redmiddel van de democratie zien. Daar had ik nu zelf nooit aan gedacht! Wacht, neem eens een democratie die de laatste tijd heel wat belangstelling heeft gekregen. Nee, je moet niet zo lang zoeken hoor, kijk gewoon eens even naar België. Als Brusselse student heb ik de ‘vredige’ betoging van 6 november met al mijn zintuigen mogen waarnemen. Brussel rook naar urine. Mijn oren ontploften bij iedere bommetje dat de manifestanten gooiden. Ik zag auto’s in vuur en vlam staan. De geur van ontevredenheid overheerste in mijn mond.  En als Belg voelde ik schaamte. Het lijkt wel of het democratisch recht van staken vergleden is naar een banale vorm van agressie. Het is misschien wel kort door de bocht, maar met de opkomende stakingen, die een hoop kritiek uiten op onze federale en Vlaamse regering, durf ik te zeggen dat ons land, onze democratie misschien nood heeft aan verbetering? Wel dus, volgens de utopisten is nieuwe media de oplossing voor België, om de democratie beter te laten werken. Dus geef die stakers en havenwerkers een paar computers en het probleem is opgelost?

 Deze nieuwe media zouden volgens de utopisten de publieke sfeer van Habermas reactiveren. Burgers zouden samenkomen op internet  (bijvoorbeeld op deze blog) en beginnen discussiëren en debatteren over de problemen in de samenleving. Een oude gewoonte in een nieuw jasje? Neo-luddisten denken van niet. Nieuwe media zal volgens hen alleen maar zorgen voor fragmentering. Mensen gaan op zoek naar wat ze al kennen en staan niet open voor nieuwe ideeën, laat staan discussies en debatten.

Beide visies hebben voor –en nadelen. Maar de grootste kanttekening die ik graag zou willen maken, is één van hegemonische aard. Allemaal goed en wel dat we door het internet meer platformen hebben om op te communiceren. Maar wie gaat er nu echt informatie over de samenleving opzoeken op een blog of ander online platform? Ik alvast niet. Gaan de meeste internetgebruikers hun papieren bronnen niet inruilen voor dezelfde elektronische? Ik doe het zelf ook, als ik op kot zit dan lees ik de krant online en tijdens het weekend lees ik de papieren versie. Ik kan mij niet voorstellen dat deze gewoonte zal bijdragen tot het maatschappelijk debat. Daarnaast worden al deze platformen gemaakt door dezelfde elite met dezelfde ideeën.

school_of_journalism_politics_131875

Maar kunnen we het hen kwalijk nemen? Chomsky heeft ons geleerd dat het winstoogmerk en de eigendomstructuur van de mediaorganisatie één van de belangrijkste filters zijn in het nieuwsproces. Zeker in deze economie zou men kunnen zeggen dat dit proces steeds minder onpartijdig wordt. Natuurlijk is dit propaganda model van Chomsky enkel theorie en durf ik geen enkele Vlaamse mediamaatschappij te beschuldigen van onpartijdigheid.

Ik vergeet een – volgens mij – heel belangrijke speler op de markt. Namelijk de alternatieve media. Deze media willen zich specifiek onderscheiden van de mainstream media. Niet alleen journalisten met een diploma of ervaring schrijven voor deze media, maar ook burgerjournalisten zijn welkom. DeWereldMorgen.be wilt bijvoorbeeld het publiek meer laten participeren. Dit zou dus net wel een bijdrage geven aan het democratische debat. Het hegemonieconcept van Gramsci werd in deze betekenis verder uitgewerkt door de post-marxisten Laclau en Mouffe. Volgens hen mag je bij politieke onderwerpen niet enkel de politieke instellingen zelf aan het bod laten komen, maar je moet ook relaas doen over universiteiten, scholen, het dagelijkse leven, families,… omdat politiek namelijk niet enkel wordt beoefend achter de gesloten deuren van de wetstraat of eender welke andere officiële instelling. Nee, politiek wordt ook bedreven in de voorgenoemde ruimtes. Als men hierover ook berichtgeeft, wat de alternatieve media meer tracht te doen dan de mainstream media, dan is het een veelbelovende poging om het democratisch samenzijn te verbeteren.

“The man who reads nothing at all is better educated than the man who reads nothing but newspapers.”
– Thomas Jefferson


Bronnen

Carpentier, N., & De Vos, P. (2001). De discourstheorie van Laclau en Mouffe als denkkader en instrumentarium voor sociaal-wetenschappelijke analyse. Ethiek & Maatschappij, 4(4), 3-30.

Cooley, A. (2010). Failed States in Education: Chomsky on Dissent, Propaganda, and Reclaiming Democracy in the Media Spectacle. Educational Studies: A journal of the American Educational Studies Association, 46(6), 579-605.

Fox, C. (2013). Public Reason, Objectivity, and Journalism in Liberal Democratic Societies. Res Publica, 19, 257-273.

Maesseele, P. (2013). Powerpoints: Actuele Ontwikkelingen in de Communicatiewetenschappen.

Websites

www.dewereldmorgen.be

A Continuum of Condemning the Press

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s